Το μέγεθος και ο βαθμός κινητοποίησης της οθωμανικής ισχύος κατά το 1ο έτος της Ελληνικής Eπανάστασης

 

Του Χρόνη Βάρσου

Φιλολόγου-Ιστορικού Ερευνητή

 Είναι ευρύτατα διαδεδομένη η εντύπωση, ότι ο οθωμανικός στρατός στα χρόνια της επανάστασης του 1821 ήταν ανεκπαίδευτος, απειροπόλεμος, με ανίκανη κατά το πλείστον ηγεσία, χωρίς στρατηγική και σχέδιο μάχης. Την άποψη αυτή συντηρεί έως σήμερα ο απίστευτος ηρωισμός των Ελλήνων επαναστατών, οι φωτεινές μορφές των μεγάλων ηγητόρων της παλιγγενεσίας και τα εντυπωσιακά πολεμικά τους κατορθώματά. Το παρόν άρθρο θα προσπαθήσει να καταδείξει τη λανθασμένη αυτή αντίληψη, αναδεικνύοντας συνοπτικά το βαθμό κινητοποίησης της τουρκικής πολεμικής μηχανής και την υπερπροσπάθεια που κατεβλήθη κατά το 1^ο έτος του Εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα.

Η ελληνική επανάσταση που ξέσπασε το 1821, για πολλούς σε λάθος χρόνο, υπό τη βαριά σκιά της υπερσυντηρητικής Ιεράς Συμμαχίας και η 9ετης τιτάνια σύγκρουση που ακολούθησε, πέραν των τεράστιων διπλωματικών συνεπειών και διεργασιών που επέφερε, συγκλονίζοντας την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και διαμορφώνοντας ένα κύμα φιλελληνισμού, συντάραξε συθέμελα την παρακμάζουσα αλλά πάντα ισχυρότατη οθωμανική αυτοκρατορία.

Η κρίση στην Οθωμανική ηγεσία κατά την έναρξη της Επανάστασης

 

1808-1839

 

του Χρόνη Βάρσου

Φιλολόγου-Ιστορικού Ερευνητή

«Τρώει τις σφαίρες σαν χαλάζι από τον τσολιά,
κι όλο στρατηγούς αλλάζει για να βρει δουλειά»

Οι στίχοι από το διάσημο τραγούδι της Σοφίας Βέμπο «Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του», που διακωμωδούσε τις ήττες των Ιταλών στρατηγών από τον ελληνικό στρατό στο Έπος του 1940 στην Πίνδο και τα βορειοηπειρωτικά βουνά, θα μας θυμίζουν για πάντα την ντροπιαστική ήττα που υπέστη η υπερφίαλη ανώτατη ιταλική στρατιωτική ηγεσία και την κρίση στην οποία περιήλθε με τις συνεχείς αλλαγές διοικητών στο μέτωπο. Κάτι παρόμοιο, σε απείρως μεγαλύτερη κλίμακα, συνέβη και στα χρόνια της Επανάστασης, όταν ο σουλτάνος Μαχμούτ Β’ (1808-1839) ματαίως προσπαθούσε να την καταστείλει και να υποτάξει τους «απείθαρχους ραγιάδες» αντικαθιστώντας τον ένα μετά τον άλλο διοικητή στα ανώτατα κλιμάκια της ηγεσίας.

Ο «άγνωστος» Οθωμανο-Περσικός πόλεμος του 1820-1823

Ο σάχης της Περσίας Fath Ali Shah (1797-1834)

   

του Χρόνη Βάρσου

Φιλολόγου-Ιστορικού Ερευνητή

 

     Μια άγνωστη πτυχή της Επανάστασης του 1821 αποτελεί και η παράλληλη εμπλοκή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, τα πρώτα δύο κρίσιμα χρόνια του Αγώνα, στα ανατολικά της σύνορα, με τον παραδοσιακό της αντίπαλο, τη σιιτική Περσία του 48χρονου σάχη Fath Ali Shah (1797-1834) της νέας, τουρκο-αζερικής προέλευσης, δυναστείας των Qajar (1794-1925) που διαδέχθηκε εκείνες των Σαφαβιδών, των Αφσαριδών και των Ζαντ. Ο οθωμανο-περσικός πόλεμος που ξέσπασε από τον Οκτώβριο του 1820 έως τον Ιούλιο του 1823, ήταν ο 9^ος κατά σειράν από το 1514 όταν συγκρούστηκε για πρώτη φορά ο σουλτάνος Σελήμ Α΄ (Γιαβούζ) με τον σάχη με ελληνικές ρίζες, Ισμαήλ Α΄ των Σαφαβιδών, στο Τσαλντιράν. Ακολούθησαν άλλοι 7 πόλεμοι (1532-35, 1578-90, 1603-18, 1623-39, 1730-36, 1743-46, 1775-76), με τα σύνορα των δύο δυνάμεων να βρίσκονται το 1820 εκεί περίπου που σήμερα ορίζονται τα αντίστοιχα του Ιράν με την Τουρκία και το Ιράκ. Την περίοδο 1804-1813 η Περσία των Qajar, ηττήθηκε από τη Ρωσσική Αυτοκρατορία στον 4^ο κατά σειράν ρωσσο-περσικό πόλεμο, και απώλεσε με τη συνθήκη του Γκιουλιστάν (12/24 Οκτωβρίου 1813) το σύνολο σχεδόν των εδαφών της στον Καύκασο (όλο το σημερινό ρωσσικό Νταγεστάν, όλη την ανατολική Γεωργία με την Τιφλίδα, τη βόρεια Αρμενία και το μεγαλύτερο μέρος του Αζερμπαϊτζάν με το Μπακού). Αν και σύμμαχος με τους Οθωμανούς εναντίον των Ρώσσων (παράλληλος ρωσσο-τουρκικός πόλεμος το 1806-1812), η Περσία ετοιμάστηκε για την επόμενη σύγκρουση με τον σουλτάνο, εκσυγχρονίζοντας τον στρατό της με δυτική και ρωσσική βοήθεια τα επόμενα χρόνια.