Δευτέρα 11 Οκτωβρίου 2021

Η μάχη της Πέτρας στις 12 Σεπτεμβρίου 1829: η στρατιωτική και διπλωματική σημασία της ελληνικής νίκης

 

Δημήτριος Υψηλάντης (1793-1832)

 Του Χρόνη Βάρσου

Φιλολόγου-ιστορικού ερευνητή

 Στις 12 Σεπτεμβρίου 1829 διεξήχθη η νικηφόρα μάχη στην Πέτρα της Βοιωτίας που σηματοδότησε τη λήξη του 9ετούς Αγώνα της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Ένας Υψηλάντης (ο Αλέξανδρος) ξεκίνησε την Επανάσταση από τον Προύθο ποταμό και τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες στις 22 Φεβρουαρίου 1821 και ένας άλλος (ο Δημήτριος) σφράγιζε την επική αναμέτρηση 9 χρόνια μετά στη Βοιωτία.

Τον Αύγουστο του 1829 ο Ρωσο-Τουρκικός πόλεμος, που είχε ξεσπάσει στις 14/26 Απριλίου 1828, είχε φτάσει σε οριακό σημείο για τον σουλτάνο, με τα ρωσικά στρατεύματα του στρατηγού Δέιβιτς (Hans Graf von Diebitsch) να βρίσκονται έξω από την Αδριανούπολη. Στις 10/22 Αυγούστου η πόλη παραδόθηκε και ο δρόμος προέλασης προς την Κωνσταντινούπολη ήταν πλέον ανοιχτός. Παράλληλα στο ανατολικό μέτωπο του Καυκάσου ο ρωσικός στρατός υπό τον στρατηγό Ιβάν Πάσκεβιτς μετά την κατάληψη του Ερζερούμ τέλη Ιουνίου, έφτασε στις 2/14 Αυγούστου μέχρι την Αργυρούπολη του Πόντου, 50 χλμ νότια της Τραπεζούντας. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέρρεε.

Τετάρτη 25 Αυγούστου 2021

26 Αυγούστου 1821: η μάχη των Βασιλικών. Οι επαναστάτες συντρίβουν τη στρατιά του Μπεϋράν πασά στη Φθιώτιδα

 

Η μάχη των Βασιλικών (πίνακας του Παν. Ζωγράφου)

του Χρόνη Βάρσου

Φιλολόγου-Ιστορικού Ερευνητή

 Τον Αύγουστο του 1821 η ελληνική επανάσταση διήνυε τον έκτο της μήνα και ήδη το μοναδικό αυτό εγχείρημα στην Ευρώπη είχε υπερβεί τεράστιες δυσκολίες, αντιμετωπίζοντας έναν πανίσχυρο αντίπαλο στο στρατιωτικό πεδίο και μια εχθρική Ιερά Συμμαχία στο διπλωματικό. Στο πρώτο αυτό διάστημα είχε πετύχει σημαντικές νίκες σε τοπικό επίπεδο, απελευθερώνοντας σημαντικές πόλεις και πολιορκώντας παράλληλα ισχυρά κάστρα της οθωμανικής αυτοκρατορίας, ιδίως στην Πελοπόννησο.

 Οι στρατιωτικές εξελίξεις της περιόδου Μαρτίου-Ιουλίου 1821

 Η επανάσταση είχε ήδη επεκταθεί και σε μεγάλο σταθμό σταθεροποιηθεί στα νησιά του Αιγαίου, τη Στερεά και τον Μοριά, ενώ συναντούσε ανυπέρβλητα προβλήματα στη Μολδοβλαχία λόγω του όγκου των σουλτανικών δυνάμεων που είχε περάσει τον Μάιο τον Δούναβη εισβάλλοντας στις Ηγεμονίες εναντίον του Αλεξάνδρου Υψηλάντη. Στο Αιγαίο ο ελληνικός επαναστατικός στόλος, κυρίαρχος σε όλο το θαλάσσιο θέατρο επιχειρήσεων, ήλεγχε αποτελεσματικά τις εξόδους της οθωμανικής αρμάδας. Στις 27 Μαΐου ο πυρπολητής Δ. Παπανικολής ανατίναξε το τεράστιο εχθρικό δίκροτο στην Ερεσσό, ενώ αρχές Ιουλίου ο ελληνικός στόλος απέτρεψε εχθρική απόβαση στη Σάμο και γενικά εμπόδιζε παντοιοτρόπως την πιθανότητα ναυτικών επιθέσεων στο κύριο μέτωπο της Πελοποννήσου. Εκεί σύμφωνα με το στρατηγικό σχέδιο του Θ. Κολοκοτρώνη πολιορκούνταν (από αρχές Απριλίου) στενά πλέον η Τρίπολη, ως το κέντρο της οθωμανικής άμυνας στον Μοριά, παράλληλα με την Πάτρα, το Ναύπλιο και τον Ακροκόρινθο. Η Καλαμάτα είχε απελευθερωθεί από τα τέλη Μαρτίου, η Μονεμβασιά έπεσε στις 23 Ιουλίου στα χέρια των επαναστατών και το Νιόκαστρο ακολούθησε στις 7 Αυγούστου.

Τετάρτη 21 Ιουλίου 2021

Τα ελληνικά πυρπολικά στην Επανάσταση (1821-1829). Μια στατιστική αξιολόγηση της δράσης τους

 

του Χρόνη Βάρσου

Φιλολόγου-Ιστορικού ερευνητή

Η οθωμανική ναυτική δύναμη την οποία κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν στα 1821 οι Έλληνες ναυτικοί, δεν αποτελούσε πλέον το φόβητρο που ήταν για τους ευρωπαϊκούς στόλους τον 16ο αιώνα. Η ετοιμότητα και εκπαίδευση των πληρωμάτων είχε εξασθενήσει, εγκαταλειφθεί αλλά και σταδιακά εκχωρηθεί σε κρίσιμο βαθμό στους χριστιανούς ραγιάδες του Αιγαίου (Έλληνες μελλάχηδες των ναυτικών νησιών που στέλνονταν ετησίως να υπηρετήσουν στο στόλο). Ειδικά μετά την καταστροφή του σουλτανικού στόλου από το Ρωσσικό στον Τσεσμέ κατά τα Ορλωφικά στα 1770, η αυτοπεποίθηση για το «αήττητο» του οθωμανικού ναυτικού είχε χαθεί οριστικά. Εν τούτοις το τεράστιο μέγεθός του, η ισχύς των πολεμικών του σκαφών, οι αστείρευτοι πόροι για νέες ναυπηγήσεις και η ενίσχυσή του από τους έμπειρους στόλους των βορειο-αφρικανικών περιοχών (Αλγέρι, Τύνιδα, Τριπολίτιδα και Αίγυπτος) δεν άφηναν κανένα περιθώριο αμφισβήτησης για τον τελικό νικητή στην επικείμενη ναυτική αναμέτρηση. Ο Οθωμανικός στόλος αποτελούνταν στην αρχή της Επανάστασης σύμφωνα με διαφορές πηγές από 4 τρίκροτα, 13-17 δίκροτα, 16-18 φρεγάτες, 5-6 κορβέτες και δεκάδες μπρίκια.

Ο ελληνικός στόλος, στον πυρήνα του ουσιαστικά ένας πρώην εμπορικός, την τελευταία 50ετια (1774-1821) και μετά τη Ρωσο-τουρκική συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή (1774), είχε μεταβληθεί σε καθαρά πολεμικό, με την αύξηση της ναυτικής εκπαίδευσης, εμπειρίας και ετοιμότητας των πληρωμάτων του, τη βελτίωση των τακτικών μάχης αλλά και την ενίσχυσή του με ναυτικά πυροβόλα για την αντιμετώπιση των πειρατών της βόρειας Αφρικής. Ο πυρήνας της δύναμής του αποτελούνταν από τους ισχυρούς στόλους των τριών ναυτικών νησιών Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών και δευτερευόντως της Κάσου, του Γαλαξιδίου και της Σάμου. Ο αριθμός των πλοίων του, που μπορούσαν να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις των συγκρούσεων (μπρικο-γολέτες άνω των 180 tn με 12-18 πυροβόλα) ανερχόταν σύμφωνα με ποικίλες πηγές σε περίπου 200.

Παρασκευή 16 Ιουλίου 2021

Το γεωπολιτικό τοπίο πριν από την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης


O Χρόνης Βάρσος, Φιλόλογος – Ιστορικός Ερευνητής, καλεσμένος στις 16/7/2020 στο ραδιόφωνο του Cognosco Team σε μια συζήτηση για "Το γεωπολιτικό τοπίο πριν από την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης".